Chuyển đổi số thúc đẩy tái cấu trúc thị trường bán lẻ Việt Nam

Sáng 20/11, tại tọa đàm do Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương tổ chức, các chuyên gia cảnh báo dù đạt nhiều tiến bộ, ngành bán lẻ vẫn đối mặt không ít thách thức về chuỗi cung ứng, hạ tầng công nghệ và quản trị rủi ro an ninh mạng.

Ông Lâm Tuấn Hưng (Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng Công Thương, Bộ Công Thương) cho biết lĩnh vực bán lẻ trong nước những năm gần đây đã chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình truyền thống sang kinh doanh đa kênh (multi-channel) và hợp kênh (omni-channel). Hiện nay, kênh bán lẻ truyền thống như chợ, cửa hàng tạp hóa vẫn chiếm khoảng 75% thị phần, trong khi kênh hiện đại, gồm siêu thị, trung tâm thương mại và thương mại điện tử chỉ chiếm 25%. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số đang lan tỏa sâu rộng, buộc các doanh nghiệp phải thay đổi toàn diện từ hình thức bán hàng đến phương thức quản lý.

Theo ông Hưng, kết quả nghiên cứu của Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam năm 2020 cho thấy hơn 92% doanh nghiệp quan tâm tới chuyển đổi số, nhưng chỉ khoảng 10% đạt kết quả rõ rệt. Đến năm 2021, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng phần mềm quản lý, triển khai bán hàng đa kênh và các nền tảng trực tuyến nhằm tăng hiệu quả kinh doanh.

Ông Lâm Tuấn Hưng, Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng Công Thương, Bộ Công Thương, chia sẻ về tình hình chuyển đổi số trong ngành bán lẻ Việt Nam.

Sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội như Shopee, Lazada, Tiki, Facebook, Zalo, TikTok giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng nhanh hơn, tự động hóa thông báo khuyến mãi và giới thiệu sản phẩm mới, từ đó cải thiện trải nghiệm mua sắm.

Chuyển đổi số cũng mang lại hiệu quả đáng kể trong quản trị nội bộ. Khoảng 60% doanh nghiệp hiện sử dụng phần mềm kế toán hiện đại và chữ ký số, giúp giám sát nhân sự, tối ưu chi phí và ứng phó linh hoạt với biến động thị trường. Trong thời kỳ dịch Covid-19, khả năng chuyển nhanh sang bán hàng trực tuyến đã hỗ trợ nhiều doanh nghiệp duy trì doanh thu và nâng cao sức cạnh tranh.

Dù vậy, theo ông Hưng, chuyển đổi số trong ngành bán lẻ vẫn đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt ở ba lĩnh vực: chuỗi cung ứng, hệ thống CNTT và quản trị rủi ro. Mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp ở các khía cạnh này chỉ đạt lần lượt 2,6; 2,6 và 2,3 trên thang 5 điểm. Điều này phản ánh sự kết nối giữa các chủ thể thị trường còn hạn chế, trong khi nguy cơ mất an ninh mạng luôn hiện diện, nhất là với doanh nghiệp lớn lưu trữ nhiều dữ liệu tài chính và thông tin cá nhân khách hàng. Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng thiếu kiến thức, công cụ đánh giá rủi ro và thường triển khai công nghệ theo hướng phân tán, thiếu chiến lược rõ ràng.

Ông Hưng nhấn mạnh doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược chuyển đổi số bài bản, đầu tư đồng bộ vào hạ tầng CNTT, kết nối các kênh bán hàng và chú trọng đào tạo nhân lực. Các cơ quan quản lý và tổ chức hỗ trợ có thể tư vấn lộ trình, cung cấp giải pháp phù hợp cho từng mô hình kinh doanh, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhằm giúp ngành bán lẻ bắt kịp xu hướng toàn cầu và phát triển bền vững.

Đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết thương mại điện tử đang góp phần quan trọng vào tăng trưởng bán lẻ. Nếu như trước đây hàng hóa chủ yếu được phân phối qua đại lý, siêu thị với tính ổn định cao, thì sự bùng nổ của thương mại điện tử cho thấy người tiêu dùng ngày càng đón nhận phương thức này vì tính tiện lợi và hiệu quả.

Tuy nhiên, thương mại điện tử vừa tạo cơ hội, vừa tác động đến phân phối truyền thống và các hộ kinh doanh nhỏ. Do đó, chính sách khuyến khích chuyển đổi số cần đi kèm hỗ trợ, hướng dẫn và đào tạo để doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số. Khi đó, chuyển đổi số không chỉ là bước tiến công nghệ mà còn là động lực tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững cho kinh tế Việt Nam.

Lệ Thanh