Quốc hội thông qua Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi): Tài sản trí tuệ được định giá, mua bán, thế chấp

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Trước khi biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng thay mặt Chính phủ trình bày Báo cáo tiếp thu, chỉnh lý, giải trình dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Báo cáo cho biết dự thảo đã tiếp thu đầy đủ ý kiến từ các cơ quan hữu quan, thành viên Chính phủ, đại biểu Quốc hội và kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Sau khi tiếp thu, dự thảo Luật được chỉnh lý với việc sửa đổi, bổ sung 71 điều và bãi bỏ 8 điều, bảo đảm thể chế hóa các chủ trương, chính sách mới của Đảng và đáp ứng mục tiêu tăng cường thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng báo cáo tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh tư tưởng trọng tâm của lần sửa đổi này: kết quả nghiên cứu phải trở thành tài sản để giao dịch, phải được định giá, mua bán, đưa vào báo cáo tài chính và có thể dùng làm tài sản bảo đảm trong hoạt động vay vốn, góp vốn. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy chủ yếu “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa, thương mại hóa và thị trường hóa” sở hữu trí tuệ, phù hợp với yêu cầu phát triển của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và AI.

Luật quy định theo hướng xây dựng điều khoản khung về ghi nhận và quản lý tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp; giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết về hạch toán, thuyết minh và chuẩn mực định giá. Các tài sản chưa đủ điều kiện ghi nhận trên bảng cân đối kế toán sẽ được theo dõi trong sổ sách riêng và doanh nghiệp được tự định giá nhưng chỉ có giá trị nội bộ, qua đó khuyến khích doanh nghiệp chủ động rà soát và thống kê toàn bộ tài sản trí tuệ của mình.

Luật cũng cải cách mạnh thủ tục hành chính, quy định chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động đăng ký, thẩm định quyền sở hữu công nghiệp. Thời gian thẩm định nội dung sáng chế giảm từ 18 tháng xuống 12 tháng, đồng thời bổ sung cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng.

Về sản phẩm do AI tạo ra, Luật khẳng định AI không phải là chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Sản phẩm AI tự tạo ra mà không có sự can thiệp của con người sẽ không được bảo hộ bản quyền, sáng chế. Trường hợp con người sử dụng AI như công cụ và có đóng góp sáng tạo đáng kể sẽ được công nhận là tác giả hoặc nhà sáng chế; nếu mức độ đóng góp thấp thì không được coi là tác giả nhưng vẫn có quyền sử dụng và khai thác thương mại.

Luật cũng quy định thông tin đã được công bố hợp pháp, công khai và công chúng được phép tiếp cận có thể được sử dụng cho mục đích huấn luyện AI, với điều kiện sản phẩm đầu ra không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Mở rộng đối tượng bảo hộ, tăng thực thi, thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ

Luật sửa đổi lần này mở rộng đối tượng bảo hộ kiểu dáng công nghiệp đối với sản phẩm phi vật lý, phù hợp với sự phát triển của công nghệ số. Chính phủ được giao quy định điều kiện bảo hộ đối với nhóm sản phẩm đặc thù này.

Luật nhấn mạnh yêu cầu nâng cao nhận thức xã hội về sở hữu trí tuệ, đưa kiến thức sở hữu trí tuệ vào giáo dục phổ thông và đại học; tăng cường truyền thông cho doanh nghiệp. Luật cũng bổ sung thẩm quyền cho tòa án về các vụ việc sở hữu trí tuệ và tăng chế tài xử lý, coi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tương tự hành vi trộm cắp trong đời thực, đặc biệt trong môi trường số.

Bên cạnh đó, Luật tập trung hỗ trợ doanh nghiệp khai thác thương mại tài sản trí tuệ thông qua hệ thống quỹ khoa học - công nghệ, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp và các tổ chức trung gian thị trường công nghệ. Nhà nước được phép mua và phổ biến công nghệ phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc mục đích công cộng.

Luật cũng điều chỉnh các quy định liên quan đến điều ước và hiệp định quốc tế nhằm bảo đảm phù hợp với các cam kết Việt Nam đã ký kết, góp phần nâng cao uy tín và vị thế của quốc gia trong chuỗi giá trị sáng tạo toàn cầu.

Với trọng tâm là thương mại hóa tài sản trí tuệ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng pháp lý quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức trong giai đoạn mới.